Sprzedaż udziałów bez wpadek – sprawdź, co musisz wiedzieć
Czasem warto przypomnieć o podstawach – w przypadku dzisiejszego wpisu o podstawowych kwestiach związanych ze sprzedażą udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. Dla osób, które nie robią tego na co dzień może być to obszar pełen niejasności, co z kolei prowadzi do błędów. Takie błędy mogą mieć poważne konsekwencje prawne i podatkowe, a poza tym „odkręcanie” takich sytuacji to dodatkowy czas, koszty i nerwy – lepiej tego unikać.
Poniżej znajdziesz praktyczne omówienie najważniejszych zasad, które trzeba zawsze mieć na uwadze przy sprzedaży udziałów w spółce z o.o.
1. Forma umowy sprzedaży udziałów
Częstym pytaniem jest pytanie o formę, w jakiej należy zawrzeć taką umowę. Podstawowym wymogiem formalnym jest to, aby umowa sprzedaży udziałów została zawarta w formie pisemnej z notarialnie poświadczonymi podpisami. Oznacza to wizytę u notariusza, który potwierdzi tożsamość i datę podpisania dokumentu przez strony. Nie jest to jednak forma aktu notarialnego – dzięki temu koszty są relatywnie niskie. Strony nie muszą być też jednocześnie obecne – każdy może iść ze swoimi egzlemplarzami umowy do notariusza i dokonać podpisu.
Wyjątek: jeżeli spółka została założona przez system S-24 i nie wprowadzano do niej zmian poza tym systemem (w formie „tradycyjnej”), sprzedaż udziałów można przeprowadzić również elektronicznie. Odbywa się to bez udziału notariusza, w ramach systemu S-24, z wykorzystaniem znajdującego się tam wzorca umowy. Ten sposób pozwala jednak na zawarcie tylko bardzo prostych umów.
2. Sprzedaż udziałów a zgody korporacyjne
W przypadku sprzedaży udziałów nie można zapominać o ewentualnych ograniczeniach wynikających z umowy spółki. Często konieczne jest uzyskanie zgody na zbycie udziałów od odpowiedniego organu np. od zarządu lub zgromadzenia wspólników. Trzeba też sprawdzić, czy umowa spółki przewiduje określoną procedurę lub terminy na uzyskanie takiej zgody.
Jeżeli umowa spółki stanowi ogólnie o „zgodzie spółki”, to wówczas udziela jej zarząd. Zgoda może być udzielona przed zawarciem umowy albo następczo. Ze względów praktycznych i bezpieczeństwa najlepiej uzyskać ją wcześniej.
Brak uzyskania zgody właściwego organu oznacza, że umowa jest bezskuteczna – nie wywołuje skutków prawnych.
3. Prawo pierwszeństwa lub pierwokupu przy sprzedaży udziałów
W umowie spółki mogą być również zastrzeżone dodatkowe ograniczenia w sprzedaży udziałów – najczęściej w postaci prawa pierwszeństwa albo prawa pierwokupu (na rzecz innych wspólników lub osób trzecich).
Prawo pierwszeństwa oznacza, że przed zawarciem umowy należy najpierw zaoferować udziały osobom, którym przysługuje prawo pierwszeństwa.
Prawo pierwokupu polega na tym, że można zawrzeć umowę sprzedaży udziałów, ale jej skuteczność jest zawieszona – do czasu, aż wspólnik zdecyduje, czy skorzysta ze swojego prawa.
Te ograniczenia w zbywaniu udziałów mogą być różnie uregulowane w umowie spółki – zawsze trzeba więc dokładnie ją przeczytać i działać zgodnie z opisanymi w niej zasadami.
4. Nieruchomości spółki a sprzedaż udziałów przez wspólnika
Jeśli spółka, której udziały chcesz sprzedać, jest właścicielem nieruchomości – konieczna jest dodatkowa analiza. W szczególności trzeba zwrócić uwagę, czy nieruchomości są rolne i komu sprzedawane są udziały.
Jeżeli spółka posiada w swoim majątku nieruchomości rolne o powierzchni co najmniej 5 ha, to mamy do czynienia z prawem pierwokupu Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (KOWR) – z wyjątkami (np. sprzedaż osobie bliskiej). W związku z tym konieczne jest podjęcie dodatkowych działań i uwzględnienie tego w harmonogramie. Na szczęście KOWR raczej nie korzysta ze swojego prawa, ale brak zawiadomienia KOWR skutkuje nieważnością umowy sprzedaży udziałów!
Jeżeli z kolei kupującym udziały jest cudzoziemiec, a spółka posiada jakąkolwiek nieruchomość w Polsce – to może być wymagana zgoda właściwego ministra. Co ważne, dotyczy to wszystkich nieruchomości, nie tylko rolnych. Więcej przeczytasz tutaj.
5. Obowiązki po sprzedaży udziałów
Sprzedaż udziałów skutkuje przeniesieniem ich własności już w momencie podpisania umowy (o ile nie zastrzeżono inaczej), ale nie można zapomnieć o obowiązkach aktualizacyjnych. Przede wszystkim należy zawiadomić spółkę o zmianie – dzięki temu zarząd spółki będzie mógł wykonać swoje obowiązki:
- zgłoszenie zmiany w KRS (jeżeli wspólnik jest ujawniony w rejestrze przedsiębiorców) ,dołączając nową listę wspólników,
- aktualizację księgi udziałów spółki,
- aktualizację wpisu w CRBR, jeżeli w wyniku sprzedaży udziałów zmienia się beneficjent rzeczywisty spółki.
6. Sprzedaż udziałów a podatek PCC
Zawarcie umowy sprzedaży udziałów wiąże się z obowiązkiem zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) w wysokości 1% wartości rynkowej udziałów. Obowiązek podatkowy ciąży na kupującym.
Co trzeba zrobić:
- złożyć deklarację PCC-3 (dla osób fizycznych) lub PCC-2 (dla osób prawnych) w ciągu 14 dni od dnia zawarcia umowy,
- zapłacić podatek do właściwego urzędu skarbowego.
Obowiązek podatkowy istnieje zawsze – także w przypadku zawierania umowy przez S-24 (o czym kupujący nie zawsze pamiętają…).
Podsumowanie – na co uważać przy sprzedaży udziałów?
Sprzedaż udziałów w spółce z o.o. to nie tylko podpisanie umowy – to cały proces, który trzeba odpowiednio przygotować – niezależnie od tego, czy planowana sprzedaż jest bardzo prosta, czy stanowi większą transakcję.
Z doświadczenia wiem, że błędy w tych obszarach często wynikają nie z braku dobrej woli, ale z braku wiedzy o formalnościach. Warto więc z wyprzedzeniem upewnić się, że o wszystkim pamiętasz.
Jeśli zatem planujesz sprzedaż udziałów i chcesz mieć pewność, że transakcja przebiegnie sprawnie, zgodnie z przepisami i bez niespodzianek – chętnie pomogę. Odezwij się – sprawdzimy, jak bezpiecznie przeprowadzić Twoją transakcję.
