Zapewnienie dostępności w e-commerce – co dziś musisz wiedzieć

Pamiętam, jak po urodzeniu dziecka zaczęłam spacerować z wózkiem i jak zmieniło się moje postrzeganie otaczającej mnie przestrzeni. Wysokie krawężniki, przejścia podziemne, schody i schodki, zastawione chodniki… Te wszystkie drobiazgi, na które nie zwraca się uwagi, kiedy jest się w pełni mobilnym. Po jakimś czasie wiedziałam już, które trasy są najwygodniejsze, gdzie mogę znaleźć windy, na których przystankach się przesiadać. I które miejsca po prostu odpuścić, bo dostanie się tam wymagało zbyt dużo wysiłku. Co to ma wspólnego z zapewnieniem dostępności?

Ponieważ podobnie jest w Internecie i e-commerce. Osoby z różnego rodzaju ograniczeniami napotykają wiele takich „krawężników”, które większość z nas może przejść bez trudu. Z myślą o nich powstały nowe przepisy o dostępności, które wejdą w życie już w czerwcu. Mają one przeciwdziałać wykluczeniu osób ze szczególnymi potrzebami i wymagać stworzenie cyfrowej windy lub podjazdu tam, gdzie teraz są schody.

Przechodząc do konkretów – poniżej garść podstawowych informacji w formie odpowiedzi na najczęstsze pytania.

1. Jakie przepisy wprowadzają nowe obowiązki?

Nowe obowiązki wynikają z Europejskiego Aktu o Dostępności (EAA), czyli dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. W Polsce wdrożono ją ustawą z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze, która jest bezpośrednim źródłem obowiązków dla polskich podmiotów.

2. Kto musi stosować przepisy o zapewnieniu dostępności?

Przepisy wymagają zapewnienie dostępności w stosunku do wybranych produktów i usług. Obowiązki są więc nakładane na:

• producentów, upoważnionych przedstawicieli, importerów i dystrybutorów produktów objętych ustawą.
• usługodawców świadczących usługi objęte ustawą.

3. Jakich produktów i usług dotyczy nowa ustawa?

Przepisy stosuje się TYLKO do wskazanych w ustawie produktów i usług.

Produkty:

• konsumenckie systemy sprzętu komputerowego ogólnego przeznaczania i ich systemy operacyjne (np. laptop i system operacyjny),
• terminale płatnicze,
• terminale samoobsługowe przeznaczone do oferowania lub świadczenia usług objętych ustawą (np. bankomaty i wpłatomaty, automaty biletowe),
• konsumenckie urządzenia końcowe z interaktywnymi zdolnościami obliczeniowymi wykorzystywanych do oferowania lub świadczenia usług telekomunikacyjnych (np. smartfon) lub usług dostępu do audiowizualnych usług medialnych (np. smart TV, set-top box),
• czytniki książek elektronicznych.

Usługi:

• telekomunikacyjne z wyjątkiem usług transmisji wykorzystywanych do oferowania lub świadczenia usług komunikacji maszyna – maszyna,
• dostępu do audiowizualnych usług medialnych,
• towarzyszące usługom autobusowego i autokarowego transportu pasażerskiego, usługom wodnego transportu pasażerskiego oraz usługom lotniczego i kolejowego transportu pasażerskiego w zakresie określonym w ustawie,
• bankowości detalicznej,
• rozpowszechniania książek elektronicznych,
• handlu elektronicznego.

Uwaga! Handel elektroniczny w rozumieniu ustawy to pojęcie szersze niż tylko działalność sklepów internetowych. To usługi oferowane lub świadczone na odległość przez strony internetowe i urządzenia mobilne, drogą elektroniczną i na indywidualne żądanie konsumenta w celu zawarcia umowy. Do tej grupy usług można zaliczyć m.in. różnego rodzaju formularze rezerwacyjne.

4. Czy są jakieś wyjątki od stosowania przepisów o zapewnieniu dostępności?

Tak. Nowe obowiązki nie dotyczą mikroprzedsiębiorców, czyli firm zatrudniających mniej niż 10 osób i osiągających roczny obrót poniżej 2 milionów euro.

Przepisów nie stosuje się też do określonych stron internetowych i aplikacji (w zakresie map oraz map interaktywnych oraz w zakresie treści, które nie są finansowane ani tworzone przez dany podmiot gospodarczy oraz nie znajdują się pod jego kontrolą) oraz do części usług komunikacji miejskiej oraz do gminnych, metropolitalnych, powiatowych, powiatowo-gminnych i wojewódzkich przewozów pasażerskich.

Dodatkowo, jeśli zapewnienie dostępności powodowałoby nieproporcjonalne obciążenie dla przedsiębiorcy lub wymagałoby zasadniczej zmiany podstawowych właściwości produktu lub usługi, można powołać się na tzw. zasadę proporcjonalności. Wówczas nowe wymogi nie mają w tym zakresie zastosowania. Przedsiębiorca ma jednak dokonać oceny tych przesłanek (m.in. poprzez ustalenie szacowanych kosztów), jak również odpowiednio ją udokumentować.

5. Co oznacza zapewnienie dostępności?

Definicja ustawowa dostępności to: „właściwość produktu albo usługi umożliwiającą korzystanie z nich zgodnie z ich przeznaczeniem przez osoby ze szczególnymi potrzebami na zasadzie równości z innymi użytkownikami, która jest osiągana przez zastosowanie projektowania uniwersalnego, a w przypadku braku takiej możliwości – przez zastosowanie racjonalnych usprawnień, o których mowa w art. 2 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. z 2012 r. poz. 1169 oraz z 2018 r. poz. 1217)”.

Mówiąc prościej, zapewnienie dostępności oznacza, że produkty i usługi muszą być zrozumiałe i możliwe do użycia przez osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności lub innymi ograniczeniami (w tym wynikającymi z wieku). Kluczowe są pojęcia postrzegalności, funkcjonalności, zrozumiałości i kompatybilności projektowanych rozwiązań (zgodnie z wytycznymi WCAG – zajrzyj do pytania 8).

Dla branży e-commerce oznacza to przede wszystkim dostosowanie swoich stron internetowych i aplikacji do potrzeb szerszej kategorii użytkowników. Szczególnie istotne jest wprowadzenie zmian w ścieżce zakupowej. Z drugiej strony pojawia się konieczność weryfikacji sprzedawanych produktów. Konieczne są również odpowiednie zmiany w regulaminie sklepu.

6. Kiedy nowe obowiązki zapewnienia dostępności wchodzą w życie?

Data, którą należy zapamiętać, jest 28 czerwca 2025 r. – wtedy przepisy wchodzą w życie.

Oczywiście jest kilka wyjątków:

• nowe zasady nie są stosowane do produktów wprowadzonych do obrotu przed ww. dniem;
• umowy o oferowanie lub świadczenie usług zawarte przed 28 czerwca 2025 mogą nadal obowiązywać w niezmienionej treści do dnia ich wygaśnięcia, jednak nie dłużej niż do dnia 28 czerwca 2030 r.;
• usługodawca może do dnia 28 czerwca 2030 r. oferować lub świadczyć usługi przy wykorzystaniu produktów niespełniających wymagań dostępności, które wykorzystywał w celu oferowania lub świadczenia usług tego samego rodzaju przed dniem wejścia w życie ustawy;
• terminale niespełniające wymagań dostępności, wykorzystywane przez usługodawców przed dniem wejścia w życie ustawy, mogą być wykorzystywane do oferowania lub świadczenia usług tego samego rodzaju do upływu okresu ich ekonomicznej użyteczności, jednak nie dłużej niż przez okres 20 lat od dnia rozpoczęcia ich wykorzystywania.

Drugą ważną datą jest więc 28 czerwca 2030 r. Daje to dodatkowy czas na stopniowe dostosowanie obecnie wykorzystywanych produktów lub obowiązujących umów do wymogów dostępności. Zwracam jednak uwagę na konieczność zachowania tego samego produktu (wszelkie zmiany będą powodowały, że nie będzie to już taki sam produkt jak wykorzystywany obecnie) i oferowanych/ świadczonych usług. Rozszerzenie oferty na inne usługi będzie się wiązała z koniecznością stosowania produktów spełniających wymogi dostępności.

Dodatkowo przepisów nie stosuje się do stron internetowych i aplikacji mobilnych w odniesieniu do treści opublikowanych przez dniem wejścia w życie ustawy (media zarejestrowane z wyprzedzeniem, pliki dokumentów, treści zarchiwizowane, które nie są już aktualizowane ani edytowane).

7. Jakie są konsekwencje braku wdrożenia?

Brak dostosowania produktów lub usług do wymogów ustawowych (lub niezastosowanie się do innych przepisów, np. w zakresie dokonania oceny zgodności produktu) może narażać przedsiębiorcę na administracyjną karę pieniężną. Jej maksymalna wysokość może sięgać dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej za rok poprzedzający, jednak nie więcej niż 10 % obrotu osiągniętego przez przedsiębiorcę w roku obrotowym poprzedzającym rok nałożenia kary.

Konsumenci mogą też składać skargi na niezapewnienie wymagań dostępności przed produkt lub usługę.

Przedsiębiorcy mogą też podlegać kontrolom organów nadzoru, które mogą zobowiązać kontrolowany podmiot do podjęcia działań naprawczych lub nawet zakazać udostępniania produktu na rynku.

8. Chcę zapewnić dostępność, ale skąd mam wiedzieć, co technicznie zmienić?

To bardzo ważne pytanie, bo przepisy wprowadzają obowiązki, określają produkty, wyjątki, terminy, kary… ale nie wskazują, CO dokładnie trzeba zrobić. Nie jest to przeoczenie – przepisy powinny pozostawać aktualne nawet wówczas, gdy technologia się zmieni. A przecież zmienia się bardzo szybko!

Decyzja co do tego, co dokładnie należy zmienić, należy zatem do przedsiębiorcy, na którym ciąży obowiązek zapewnienia dostępności. Na szczęście z pomocą przychodzą wytyczne WCAG – Web Content Accessibility Guidelines.

WCAG dzieli wymagania na trzy poziomy: A, AA i AAA. Wytyczne wyczerpująco wskazują, jakie rozwiązania należy wdrożyć, żeby spełnić wymagania określonego poziomu zgodności.

Przykładowe rozwiązania, które warto wprowadzić:

• o odpowiedni kontrast między tekstem a tłem (lepsza czytelność),
• każde zdjęcie produktu powinno mieć krótki opis (tzw. „alt”),
• obsługa klawiaturą (użytkownik musi móc korzystać ze sklepu bez użycia myszki),
• widoczny fokus – elementy aktywne (np. przyciski) muszą się wyróżniać, gdy są zaznaczone,
• pola formularzy mają jasne, widoczne etykiety.

Możemy też spodziewać się oficjalnych wytycznych przygotowanych przez PFRON – obecnie ich projekt jest na atepie konsultacji – możesz go znaleźć HERE.

Mam nadzieję, że powyższe informacje trochę wprowadziły Cię w temat i wiesz już więcej na temat tego, co nas czeka w najbliższej przyszłości. Do tematu zapewniania dostępności będę jeszcze na pewno wracać!

Chcę się skontaktować!